Ngày 02/10 vừa qua, VTC Online đã tổ chức khóa đào tạo “Tư duy phản biện” dành cho CBNV tại Phòng họp Đồng Đội, dưới sự hướng dẫn của Thạc sĩ Lê Thanh Lâm – Học viện Đào tạo Doanh nhân HPM. Gắn với những tình huống trong công việc, khoá đào tạo giúp học viên làm rõ vấn đề, kiểm chứng dữ kiện và lựa chọn giải pháp có cơ sở, đồng thời nâng cao khả năng phối hợp giữa các bộ phận.

Trước khi tìm giải pháp, hãy cùng hiểu đúng vấn đề

Trong công việc hằng ngày, mỗi người thường nhìn một tình huống từ vị trí và kinh nghiệm của mình. Cùng một đầu việc chậm tiến độ, người phụ trách có thể thấy yêu cầu chưa rõ, bộ phận phối hợp lại thấy thông tin được chuyển quá muộn. Nếu mỗi bên chỉ tập trung bảo vệ góc nhìn của mình, cuộc trao đổi rất dễ kéo dài mà chưa chạm tới nguyên nhân cần giải quyết.

Khóa học đặt ra ba điểm nghẽn đáng chú ý trong phối hợp: hiểu vấn đề khác nhau, bảo vệ quan điểm bộ phận và đi thẳng vào giải pháp khi chưa làm rõ vấn đề. Đây là những tình huống mỗi chúng ta đều có thể gặp, nhất là khi một nhiệm vụ cần sự tham gia của nhiều đơn vị.

Thay vì vội kết luận “bộ phận này phối hợp chưa tốt” hay “quy trình này không hiệu quả”, chúng ta cần cụ thể hóa điều đang xảy ra: Công việc vướng ở bước nào? Thông tin nào còn thiếu? Yêu cầu đã được thống nhất chưa? Dữ liệu nào cho thấy điểm nghẽn?

Khi vấn đề được diễn đạt rõ ràng, các bên có cơ sở để cùng phân tích và tìm hướng xử lý. Các phương pháp như “5 lần hỏi tại sao” hay sơ đồ xương cá cũng giúp việc tìm nguyên nhân có hệ thống hơn, tránh dừng lại ở biểu hiện bên ngoài.

Dữ kiện, ý kiến và giả định: Đừng để suy đoán trở thành kết luận

Một nội dung quan trọng của chương trình là phân biệt dữ kiện, ý kiến và giả định. Trong những cuộc trao đổi quen thuộc, ba yếu tố này đôi khi bị trộn lẫn, khiến một nhận định cá nhân dần được xem như sự thật.

Chẳng hạn, “có ba yêu cầu chưa được phản hồi trong thời hạn đã thống nhất” là dữ kiện nếu có thông tin kiểm chứng. “Cách phối hợp hiện tại chưa hiệu quả” là một ý kiến cần được làm rõ. Còn “có lẽ bộ phận kia chưa ưu tiên công việc này” vẫn là giả định, cần kiểm tra trước khi sử dụng để kết luận.

Phân biệt được những lớp thông tin ấy giúp chúng ta thận trọng hơn trong đánh giá và công bằng hơn với đồng nghiệp. Kinh nghiệm cá nhân có giá trị, nhưng một tình huống mới vẫn cần được xem xét trong bối cảnh cụ thể, thay vì bị “dán nhãn” theo những gì từng xảy ra.

Thông điệp “Dữ liệu càng mạnh – chúng ta càng mạnh” nhấn mạnh vai trò của bằng chứng trong phản biện. Một đề xuất sẽ có sức thuyết phục hơn khi đi cùng số liệu, trường hợp cụ thể và lập luận rõ ràng. Những câu chuyện thực tế cũng giúp người nghe hiểu vấn đề, miễn là chúng được trình bày đúng bối cảnh và không bị dùng để khái quát vội vàng.

Một đề xuất sẽ có sức thuyết phục hơn khi đi cùng số liệu, trường hợp cụ thể và lập luận rõ ràng. 

Muốn chọn phương án, cần thống nhất cách đánh giá

Hiểu đúng vấn đề mới là bước đầu. Khi có nhiều phương án, làm thế nào để lựa chọn một cách hợp lý?

Khóa học gợi mở việc đánh giá giải pháp dựa trên những tiêu chí rõ ràng, như mức độ tác động, tính khả thi và rủi ro. Đặc biệt, các bên cần thống nhất tiêu chí và trọng số trước khi chấm điểm phương án.

Điều này có ý nghĩa rất thực tế. Một bộ phận có thể ưu tiên tốc độ triển khai, trong khi bộ phận khác quan tâm nhiều hơn đến chi phí hoặc khả năng vận hành lâu dài. Nếu chưa thống nhất điều gì quan trọng nhất, mỗi bên sẽ đánh giá theo một thước đo riêng và khó đi đến lựa chọn chung.

Khi tiêu chí được làm rõ từ đầu, cuộc thảo luận có cơ sở hơn. Mọi người có thể nhìn thấy vì sao một phương án được ưu tiên, những đánh đổi cần chấp nhận và điều kiện cần có để triển khai.

Tinh thần xuyên suốt của chương trình là phản biện mang tính xây dựng: tập trung vào ý tưởng, dữ kiện và cách làm; tôn trọng người đưa ra quan điểm.

Một câu hỏi như “Chúng ta có dữ liệu nào để kiểm chứng nhận định này?” hay “Nếu triển khai, điểm nào có thể gây khó khăn cho bộ phận phối hợp?” có thể giúp cả nhóm nhìn thấy điều còn thiếu. Người đề xuất cũng có thêm cơ hội hoàn thiện phương án trước khi thực hiện.

Với CBNV VTC Online, giá trị của khóa học có thể bắt đầu từ những thay đổi nhỏ: hỏi rõ hơn khi nhận việc, kiểm tra thông tin trước khi kết luận, đưa dẫn chứng khi góp ý và thống nhất cách đánh giá trước khi lựa chọn giải pháp.

Thông qua khoá đào tạo, VTC Online tiếp tục tạo cơ hội để CBNV nâng cao kỹ năng phân tích và giải quyết vấn đề. Khi mỗi người sẵn sàng xem xét lại nhận định của mình và lắng nghe góc nhìn của đồng nghiệp, những cuộc trao đổi sẽ có cơ hội đi sâu hơn, các quyết định có cơ sở hơn và công việc chung cũng tiến lên thuận lợi hơn.